nmnby.eu Гутаркі аб канструктыўнай апазіцыі вядуцца ў Беларусі яшчэ з мінулага стагоддзя і ўжо сталі абавязковай часткай палітычных выступаў высокапастаўленых дзяржаўных дзеячаў.

З іншага боку, пастаянным спадарожнікам гэтай тэмы стала крытыка дэструктыўнай або «так званай» апазіцыі, да якой асабліва пасля старту праграмы «Усходняе партнёрства» сталі адносіць і арганізацыі грамадзянскай супольнасці.

Сюжэт пра «дрэнных і добрых» з пункту гледжання ўлады палітыкаў і палітычных арганізацыяў вандруе з аднаго выбарчага цыклу ў іншы, абрастае новымі персанажамі, але зусім не дадае яснасці праблеме. Сітуацыя з «канструктыўнай апазіцыяй» у Беларусі нагадвае гісторыю з дзяржаўнай ідэалогіяй: усе чулі, што яна ёсць, але ніхто ня можа толкам растлумачыць, што ж гэта такое.

Самы тытулаваны н’юсмейкер беларускай палітыкі А. Лукашэнка адначасова з’яўляецца і галоўным захавальнікам веды аб тым, што такое канструктыўная апазіцыя, рэгулярна звяртаючыся да гэтай тэмы ў сваіх праграмных выступах. Калі прыслухацца да яго выказванняў на гэтую тэму на Усебеларускіх народных сходах за апошнія 11 гадоў, то можна пункцірна намеціць перамены ў адносінах улады да яе ўнутрыпалітычных партнёраў.


Дзесяць гадоў у цені дзяржавы

На другім УНС ў 2001 годзе прэзідэнт падкрэслівае, што першараднай задачай для Беларусі з’яўляецца ўмацаванне дзяржаўнасці, а грамадзянская супольнасць і палітычныя партыі павінны адыграць у гэтым дапаможную ролю і дапамагчы дзяржаве захаваць і прымножыць стабільнасць: «Калі мы не пераканаем людзей, што яны павінны падтрымаць нас на гэтым пераломным этапе — мы ніколі не ўтрымаем ўладу».

У 2006 годзе стыль выступу радыкальна змяняецца. У апагеі знакамітага «нафтавага афшора» А. Лукашэнка можа сабе дазволіць на чарговым усенародным сходзе трыумфальна абвесціць пра тое, што «дзяржава здабыла стабільнасць» і вітаць партыі, якія гатовыя працаваць «у інтарэсах народа», а таксама структуры грамадзянскай супольнасці.

Тады ж перад аб канструктыўнай апазіцыяй і «правільным» грамадзянскай супольнасцю ставіцца менш адказная, але ўсё-ткі важная мэта: забяспечыць дадатковую апору ўмацаванай беларускай дзяржаве. Трэба заўважыць, што пад грамадзянскай супольнасцю дзяржава мае на ўвазе «мясцовыя Саветы, прафсаюзы, моладзевыя і вэтэранскія арганізацыі».

У 2008 годзе ў свеце пачынаецца эканамічны крызіс, а ў Беларусі ўжо поўным ходам ідзе балючы перагляд ўзаемаадносінаў з Расеяй па аплаце энергарэсурсаў. Клубок эканамічных праблемаў робіцца ўсё большым, таму ў 2010 годзе прэзідэнт дазваляе сабе рэдкую адкрытасць. Важна, што гэта адбываецца не на снежаньскім Усебеларускім народным сходзе, а на іншым мерапрыемстве за тры месяцы да гэтага.

Падпорка для рэйтынгу

16 верасня 2010 ў Мінску праходзіць 6-ы з’езд Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, на якім з дакладам па традыцыі выступае і прэзідэнт. Як звычайна, кажучы аб грамадзянскай супольнасці і новых палітычных партыях, кіраўнік дзяржавы ў чарговы раз папярэджвае, што вызначаць іх развіццё ў Беларусі павінна «само жыццё».

З далейшых словаў гэтай фактычна перадвыбарнай прамовы А. Лукашэнкі становіцца ясна, чаму «само жыццё» прымушае нязменнага беларускага прэзідэнта звяртацца за дадатковай ўнутранай падтрымкай.

 

Адказ просты — зніжэнне рэйтынгу.

Сцяўшы зубы і з папраўкай на аб’ектыўныя абставіны сусветнага крызісу, А. Лукашэнка вельмі неахвотна прызнае, што эканамічная абстаноўка ў краіне «не спрыяе, як кажуць, павышэнню рэйтынгу Прэзідэнта за апошні час».

Гэта прызнанне каштоўнае хоць бы таму, што прэзідэнт даў зразумець, што знаёмы са звесткамі недзяржаўных сацыялагічных службаў. Як вынікае са штоквартальных даследаванняў НІСЭПД, электаральны рэйтынг А. Лукашэнкі сапраўды рэзка знізіўся пасля перадвыбарнай накачкі ў 2006 годзе і ў крызісны перыяд з 2008 па 2010 гг. стабільна трымаўся на ўзроўні 40%. Дадзеныя даследаванняў НІСЭПД на працягу 10 гадоў дазваляюць наглядна прадэманстраваць прычыну заклапочанасці прэзідэнта:

 


На графіку добра відаць, што з прэзідэнцкай гонкі ў 2010 г. А. Лукашэнка выйшаў значна больш аслабленым, чым 5 гадоў таму. Таму ня дзіўна, што ў верасні 2010 г. кіраўнік дзяржавы задаваў дэлегатам з’езда ФПБ практычна тое ж пытанне, што і 8 гадоў таму на 4-м пазачарговым з’ездзе ФПБ у верасні 2002 г.: «Што вы можаце даць дзяржаве, дзе падставіць плячо, якую сферу адказнасці прымеце на сябе?» (звярніце ўвагу на значэнне рэйтынгу ў 2002 г.)

Хуткая канструктыўная дапамога

Іншымі словамі, беларускі прэзідэнт сёння востра мае патрэбу ў «канструктыўным падыходзе». Забаўна, што гэтыя словы гучаць не на якім-небудзь сходзе без двух хвілін партыі «Белая Русь». Прэзідэнт усё яшчэ ня хоча рызыкаваць і ўступаць у блізкія адносіны з партыямі, але ўжо адкрыта гаворыць аб сваёй галоўнай праблеме актыву добра знаёмай і праверанай часам прафсаюзнай арганізацыі.

Акрамя аднаўлення аўтарытэту кіраўніка дзяржавы перад кіраўніцтвам краіны пастаўленая ня менш складаная задача эканамічнай мадэрнізацыі, аб якой не раз ішла гаворка на апошнім ўсенародным сходзе. Мяркуючы па дакладзе М. Мясніковіча і яго далейшых выступах, мадэрнізаваць эканоміку давядзецца за кошт «унутраных рэсурсаў», г.зн. папросту больш эканоміць і ў патрэбных месцах зацягваць паясы.

Нядаўнія рэкамендацыі Мінпрацы і сацабароны па аптымізацыі колькасці персаналу на прадпрыемствах пацвярджаюць, што беларускай дзяржаве ў тэрміновым парадку патрабуецца тое самае «плячо», каб падзяліць адказнасць за непапулярныя меры. І не дарма кіраўнік дзяржавы, нібы выбачаючыся, кажа, што раней у яго не было часу займацца партыйным будаўніцтвам.

Сёння такая патрэба можа паўстаць, і тэрмінова спатрэбіцца хтосьці, хто мог бы, напрыклад, «калі з’явяцца новыя прадпрыемствы, прапанаваць арганізавана працоўным МТЗ перайсці на новыя вытворчасці» (з выступлення прэзідэнта на 6-м з’ездзе ФПБ). Прычым зрабіць гэта павінен, мабыць, той, каму працоўныя МТЗ (або іншага буйнога прадпрыемства) давяраюць ня менш, чым прэзідэнту.

Кастынг абвешчаны

Варта аддаць належнае калегам кіраўніка дзяржавы — яны абачліва ўслухваюцца ў яго словы і гатовыя працягнуць руку дапамогі. 16 сакавіка намеснік старшыні «Белай Русі» С. Пігараў ў газеце Адміністрацыі прэзідэнта «СБ» падрабязна распавёў пра тое, што арганізацыя зьбіраецца актыўна ўдзельнічаць у парламенцкіх выбарах 2012 г. Па меры магчымасцяў працягвае сваю руку і Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі, які нядаўна распаўсюдзіў зварот да сусветнай грамадскасці з асуджэннем міжнароднага ціску на Беларусь.

У А. Лукашэнкі была магчымасць прыгожа сысці і застацца ў гісторыі Беларусі прэзідэнтам большасці. Мяркуючы па дынаміцы народнай падтрымкі, ужо сёння ён такім не з’яўляецца, а пакінуты крэдыт даверу працягвае раставаць з кожным новым рашэннем беларускага Нацбанка па рэгуляванні валютнага рынку.

Цалкам зразумела, што беларускі прэзідэнт і ўзначаленая ім вертыкаль ня хочуць дзяліцца уладай, а шукаюць магчымасць падзяліць груз зваліўшайся адказнасці. Са свайго боку, суіскальнікі на пасаду канструктыўнай апазіцыі таксама ня лыкам шытыя, бывалі на МТЗ і разумеюць, у што ім прапаноўваюць увязацца. Таму калі ў Беларусі, нарэшце, і паўстане канструктыўная партыйная апазыцыя, то гэта адбудзецца ў ходзе абмену ўлады на частку адказнасці перад выбаршчыкамі, прычым гэты абмен адбудзецца толькі ўнутры самой дзяржавы. Дзяліцца з староннімі там не прынята.