Ці мусіць паэзія адлюстроўваць пачуцці? Абавязкова. А ці гэтых пачуццяў дастаткова, каб творы сёння ўспрымаліся за паэзію? Менавіта сёння, у пачатку ХХІ стагоддзя? Верагодна, ужо не. Усе тыя слупы, на якіх трымалася класіка ХІХ і ХХ стагоддзяў (талент, праца, начытанасць) раптоўна сталі недастатковымі.

Сёння ў творчым спаборніцтве – няхай даруюць мне паэты паўспартыўную аналогію – перамагае пры іншых роўных умовах той, хто мае стратэгію. Самае крыўднае, пэўна, у тым, што перамога мала залежыць ад якасці паэзіі, але адсутнасць стратэгіі ў наш час сінанімічна дыскваліфікацыі.
Менавіта з такога канцэптуальнага гледзішча цікава глядзець на сучасныя выданні. Кніга лірыкі Міхася Башлакова “Віно адзінокіх”, выдадзеная да 60-годдзя пісьменніка, адразу інтрыгуе: у ёй няма вершаў, прысвечаных Чарнобылю, тых самых вершаў, за якія аўтар атрымаў Дзяржаўную прэмію Рэспублікі Беларусь (2009). Прычын можа быць многа (нядаўна выходзілі, хочацца пазнаёміць чытача з іншымі творамі, нежаданне быць аўтарам адной тэмы), але ўваход у творчасць пісьменніка можа адбывацца праз любую кнігу, і “Віно адзінокіх” страціла атрутную ноту.

З кнігі паўстае надзвычай эмацыйны лірычны герой, уважлівы да прыродных нюансаў і настраёвых адценняў:

З лістападамі,
з лістападамі
Завітаю я зноў сюды,
Дзе ў сцюдзёную студню падаюць,
Ціха падаюць жалуды. (“З лістападамі…”)

Герой, захоплены прыгажосцю прыроды і ўласнымі перажываннямі з гэтай нагоды, блукае па лесе і не заўважае, што перыядычна выходзіць на тую сцяжыну, дзе ўжо быў. Вось яна, галоўная небяспека паэтаў, якія маюць любімую тэму. І герой апынаецца ў калаўроце: лес, лісце, рака, бакены, цягнікі, станцыя, лес, жалуды, рака, восень, цягнікі, журавы, лес, рака, цягнікі…

І соснаў доўгі цень
Кладзецца на дарогу.
І дагарае дзень
За парыжэлым стогам.
І качак ланцужок
На апусцелым плёсе.
І кружыцца лісток,
Як напамін пра восень. (“Задымлены касцёр”).

Герой, несумненна, носьбіт сялянскага светапогляду:

Як дзеўкі, травы пераспелі,
Перастаялі, перамлелі
На ўлонні ліпеньскіх лугоў.
Касіць бы іх.
Няма касцоў.
На ўсю ваколіцу тры хаты… (“На ўлонні ліпеньскіх лугоў”).

У прадмове да кнігі Юрый Фатнеў параўнаў паэтаў, якія шчыльна набівалі вершы інфармацыяй, і паэтаў, якія пакідалі месца для музыкі. Міхась Башлакоў пакідае ў вершах прастору для музыкі і паветра для вольнага дыхання:

Бы юнацтва далёкага сны,
Сон-трава на пагорках вясны…
Захмялее мая галава:
Пахне як сон-трава, сон-трава… (“Сон-трава”).

Верагодна, лёс Міхася Башлакова як паэта-песенніка мог бы быць больш удалым: яшчэ не позна звярнуць увагу на яго творы. Напрыклад, цудоўным рамансам глядзіцца верш, які даў назву кнізе:

Сеецца срэбным дажджом
Рэха грымотных аблокаў.
Вас пачастую віном,
Церпкім віном адзінокіх.
(“Віно адзінокіх”).

Лірычны герой паслухмяна адзначаецца ў назаўжды модных вечных тэмах. Ён кажа пра мацярынскую любоў і адчуванне віны: “Рукі маці цалуем // Толькі раз… // ля магілы…” (“Рукі маці”). У любоўнай тэме герой традыцыйна пераймаецца неўзаемнасцю: Сэрца джаліць шкадаванне, // Што не мне збіраць твой мёд…(“Эх, рамонкі лугавыя”). Альбо мудра заўважае тую адрознасць, што не дазволіць быць разам: “Ты ўздыхаеш… // Я знаю, // Ты са мной не паедзеш. // Я Верхарна чытаю… // Ты зайздросціш суседзям…” (“А цягнік прагрукоча”).

Гэта ўсё ўдалыя, трапныя радкі – і адначасова міннае поле. Калі пісьменнікі па поклічы душы і ў адпаведнасці са спецыфікай таленту абіраюць традыцыю, трэба памятаць, што гэта той шлях, які заасфальтавалі класікі. Шлях, які ў наш час не гарантуе пісьменніцкага поспеху, бо выпускаецца з-пад увагі тое, што па гэтым “асфальце” чытач ужо хадзіў у іншай, нават больш славутай кампаніі.

Агледзеўшыся на “заасфальтаваным” лапіку, трэба займець смеласць на тое, каб шукаць свой шлях. У гэтым плане кніга Міхася Башлакова “Віно адзінокіх” складае дзіўнае ўражанне: творы размешчаны ў хараналаічным парадку, і ў пэўны момант здаецца, што аўтар намацвае ўласны шлях, бо яго талент перарос “заасфальтаваную” прастору традыцыі і колішнюю правінцыйнасць аўтара – і вось зараз выльецца некуды… Але аўтар разварочваецца – і вяртаецца на “асфальт”, пад абарону традыцыі, дзе ўтульна, дзе не трэба прымаць рашэнні і выбудоўваць новыя стратэгіі. І тады вершы-прысвячэнні Гомельшчыне, згадкі маленькіх гарадкоў, вёсачак, станцый, рэчак і іншых лакальных пунктаў выглядаюць не апяваннем малой радзімы, а парэнчамі для аўтара, якія ён асцерагаецца адпусціць: любіце мяне не за тое, які я паэт, а за тое, што я – ваш.
Менавіта такі выбар аўтара, верагодна, абумоўлены біяграфіяй: несвоечасовымі магчымасцямі надрукавання твораў, доўгай адарванасцю ад сучаснага літаратурнага асяродку. Але ёсць у творах Міхася Башлакова афарыстычныя радкі, якія пераадольваюць любыя перашкоды:

Думка незнарокам прамільгне:
Хутарам становіцца Айчына… (“Вёсачка ці хутар Стары Млын?”)

І хочацца дазволіць сабе гіперінтэрпрэтацыю гэтых трапных радкоў: Радзіма становіцца хутарам, калі мы выбіраем “асфальт”.

* Кніга прадастаўлена Домам кнігі “Светач” (г. Мінск, пр. Пераможцаў, 11).

Міхась Башлакоў. “Віно адзінокіх”.
Лірыка. “Літаратура і мастацтва”, 2011.