Тацяна Беланогая «Сьвятло і цені», Мн., 2013, «БМАgroup»/«Vigma».

Увага! Гэты тэкст працягвае практыку вяртаньня роднай мовы да ідэі ґрафічнага ўвасабленьня адной літарай наступных здвоеных гукаў:

Дж/дж – Җ җ

Дз/дз – Ђ ђ

Давайце абмяркуем? Зьвяртаем адразу ўвагу, што не ўсялякае дз ёсць ђ, бо, напрыклад, надземны, надзвычай маюць папросту зьбег зычных Д і З, а ня гук Ђ (параўнайце: надземны і нађейны; дый паджыльны ня ёсць паҗыльны). Што гучыць па-рознаму, мусіць і пісацца па-рознаму. Затое расейскае ГАИ ў нас было б не ДАІ (цягай за цыцкі), а ЂАІ, бо Ђяржаўная Аўтамабільная Інспэкцыя. А якія цудоўныя словы мяђьвеђь, дожҗ.

______________________________________________________

Запомніўся мне ађін стромы анэкдот савецкага часу: «Справаздача чарговага зьезду партыі: у мінулым гође мы пасеялі 100 га кропу – увесь тля зьела; у гэтым гође мы пасеялі 200 га кропу – увесь тля зьела; у наступным гође мы пасеем 300 га кропу – няхай яна падавіцца». Такім шляхам, здаецца, іђе й сучасны беларускі шоўбізнэс, які ў часіны фанаґрафічнага крызысу рызыкуе выпускаць усё карацейшыя альбомы з мінімумам жыцьцёвага сэнсу ў іх, не задумваючыся, каму прадаваць тое будуць. І вось трэйці альбом бард-рок сьпявачкі Тацяны Беланогай (пра «Ђьвюхкроп’е», «DigiPres»/«БМАgroup», 2007 http://belmusic.org/review/svoeczasovy-talent-belanohai.html і «Ніткі», «Vigma», 2010 http://belmusic.org/reviews/miortvykh-slovau-novy-holas-hne.html мы пісалі ў свой час). Дыск «Сьвятло і цені» выдађены аскетычна (чорна-белая ґама вокладкі, 34-хвілінная праґрама песень), але шыкоўна (16-старонкавы буклет, усе тэксты на беларускай і анґельскай мовах, мультымэдыйныя файлы бонусаў з тымі ж тэкстамі й акордамі). Няма, праўда, ніякай фоткі выканаўцы, затое ёсць каляровае фота дачасна памерлай 33-гадовай перакладчыцы на беларускую мову французскіх ўспамінаў Міхала Клеафаса Агінскага – Вольгі Рамановіч, якой прысьвечаны альбом.

Па шчырасьці, вакальны талент сьпявачкі не стаіць на месцы, імпэтна разьвіваецца, але ад расчараваньняў не ратуе. Асабіста я пачуў гэтае імя ў студыі Андрэя Плясанава падчас падрыхтоўкі бардаўскага праекту «Вольныя песьні» (Мн., 2008, «APLrecords»). Ађін з спонсараў выбіраў кандыдатаў, але настойваў на нейкай сваёй ђяўчыне з Маладэчна. Ніхто яе тады ня ведаў, але калі засьпявала песьню «Чорны май» на верш Людмілы Паўлікавай, усю студыю прашыбла і мэлёдыя, і паэзія, і голас, і кампазытарскі талент. Дагэтуль слуханьне таго дэбюта правакуе эмацыйны камяк у горле. Магутняк! Потым былі альбомы зь вершамі Натальлі Кучмель, Сяргея Новіка-Пяюна, Натальлі Арсеньневай, прыслухоўваліся мэляманы й да ўласных Таніных рыфмаў. Але яе пацягнула ў моду паэтычнага аванґарду, падтрыманага й прэсай, і рознымі спонсарамі кшталту «Буђьма», ђе рыфмаў і сэнсу ўсё менш, усё больш шматзначных намёкаў, што, на жаль, працягвае выяўляцца і ў трэйцім альбоме:

Музыка. Табе трэба цішыня.

Ты ня можаш быць самотнай,

Ты не жалезны кулак.

Музыка. Непрыручаны пясок.

Музыка. Для мяне ты лялька

І вецер,

І імя ў цябе няма.

Музыка. У тваіх жылах дожҗ.

Ох, лепш бы выдаўцы пасквапіліся на буклет у гэтым выданьні, бо калі чуеш чароўны голас і мэлядычны набор нейкіх зразумелых словаў, дык усё нармальна, здаровы мозґ сам міжволі склађе нейкі сэнс, але бярэш у рукі буклет, і бязсэнсавасць выплюхвае шквал пытаньняў: калі «музыцы трэба цішыня», дык мо слушна «шмат разоў забівалі цябе» – чаго ня зробіш ђеля цішыні, каб аўтар непакоіўся? Ня гэтак адназначны й тэзіс «Ты не жалезны кулак», калі прыгадаць музыку black-metal. А вось «непрыручаны пясок» патрабуе паказаць пясок прыручаны (што за хрэнь, як сьпявала «Голая Манашка»?!). І ђе тыя «жылы музыкі», у якіх іђе дожҗ? Працягваць можна бясконца, бо гэта толькі першая песьня. Пазьней слухач натыкнецца й на такія ђівосы, як у песьні «Там, за акіянам»: «Кожны памірае раз, нарађіцца трэба – два» (не заменіць такая бухгальтэрыя простую народную мудрасць «два разы не паміраць, аднаго не мінаваць»).

Яшчэ? «Анёлы»: «Белыя анёлы сьпявалі песьні, ірвалі сэрцы, шукалі прыстань» (да д’ябла такіх анёлаў); «Распавяђі»: «Распавяђі, на якой мапе сэрцы мае, распавяђі, у якіх далонях жывая памяць мая» (як у ђіцячай загадцы: «навошта лысаму лядоўня, калі ён плаваць ня ўмее?»), «Просты музыка мусіць сьпяваць пра тое, што ён бачыць наўкол» (ці не з расейскага анэкдота пра чукчу?); «Крыніца срэбра»: «Крыніца срэбра – незагойная рана, якая заўсёды хоча піць. Крыніца срэбра. Спалí падручнік, у якім цябе няма» (мо і мне сплесьці такія verbaлозы «Сэнс хады – вялікі мурог, які заўжды варушыцца, смак вады наталяе тварог, калі бялізна сушыцца»); «Кола»: «Я хаҗу ды сьпяваю песьні жабракам ды сьляпым ђецям, маладым наркаманам ды галодным сіротам» (а гэта многае тлумачыць, толькі на каго пакінуты старыя наркаманы й відушчыя ђеці?); «Будынак з чорнымі вокнамі»: «Я баюся шэрых вокнаў, я баюся шэрых шчылін, яны замінаюць мне дыхаць ды сьпяваць» (а чорныя вокны пры чым?); «Нябачныя танкі»: «Чырвоныя сланы, зялёныя сьляды, грубыя жанчыны, нябачныя мужчыны, залатое неба, закратаваны Бог» (гэта не пералік чырвона-зялёных блох з канчатковай рыфмай Бог, а такія паэтычныя радкі, ђе акурат паэзія ці не за бортам); «Чацьвертая сусьветная вайна»: «Руды сьнег падае на чырвоны асфальт, Я зачыняю акно, за якім рознакаляровыя сны, Я зачыняю акно, за якім маё паветра» (бедны Мігель дэ Сэрвантэс Саавэдра, ён думаў, што «немагчыма зачыніць поле брамкаю» – тут ужо вакно зачыняюць ад вайны); «Бесхрыбетнасць»: «Ты не ађін, і гэты танны магазін зачыніцца тады, калі зьляціць іх сонца. Я не адна. Са мною побач любоў, яна точыць камень» (вышэйшая паэзія: табе магазін, а я фсех спасу, хто калупаецца ў насу); «Вакол cваёй краіны»: «Цягнікі. Не прабіцца, не дабіцца. Зялёнае сэрца, каменныя багі, Ненароҗаныя душы, грэх і каты. Гађіньнік жыцьця, на жаль, тут маўчыць» (абы не патануць у такой плыні сьвядомасьці); «Пакідаеш мяне, але заўжды са мною»: «У гэтым горађе так шмат новых ідэй. Адныя будуць жыць, а другія – не» (іранізаваць ня буду, бо тэма страты балючая й зразумелая, мо нават песьня прысьвечаная той самай Вользе Рамановіч, але наўрад ці шматлікасць ідэй стала прычынай сьмерці сяброўкі).

Крыху больш зразумелых алюзыяў у песьні «Мёртвая трава»: «Што такое сэрца? Што такое вера? Што такое сорам, калі я мёртвая трава? Што такое танец? Што такое сонца? Што такое песьня, калі я мёртвая сама?» Нібыта празрыста, але… «Прарастае ў горађе на суседнім доме, прарастае ўнутры ў маім пакоі мая душа». Здаецца, набор словаў можа быць любы, дык хоць бы аўтарка больш дакладныя рыфмы падабрала, а не «трава/сама», «вага/трава», «вечар/вечнасць». Ёсць жа ў роднай мове словы «турма», «нага», «бясьпечнасць».

Каб не здалося вам, што я ўвогуле супярэчнік усяго новага, нестандартнага, мушу прызнацца, што адну песьню гэтай праґрамы ўсё ж адклаў на фінальны разбор – «Мама». Увесь гэты дыск мне трапіў у рукі акурат на сарачыны па сьмерці маёй мамы. І, няглеђячы на тую ж нестрыманую плынь сьвядомасьці, твор літаральна крануў да сьлёз, бо алюзыі ягоныя дакладна адпавядалі тагачасным перажываньням:

Я вады не піла, таму і кволая я.

Я іду ад відна, таму стамілася я.

Мама, ђе ты? Дай напіцца вады.

Мама, мама, ђе ты?

Ўперад звалі дарогі ды калолі мне ногі.

Калыхалі нябёсы ды глађілі косы.

Мама, сагрэй полымем вачэй!

Мама, ђе ты?

Так што мая іронія хай не бянтэжыць ні аўтара, ні тых, каму лягуць на душу творчыя асацыяцыі Тацяны Беланогай. Тым больш, што сьпявае яна ўсё гэта так, што сумненьняў у боскасьці таленту ніякіх. Ну але Ґеніюшаўскай віртуознасьці ад Боскага таленту ўсё ж хацелася б, накшталт стройных і сьветлых радкоў 1964-га:

На магілах ня сеюць пшаніцы,

З чужой крыўды ня вырасьце доля.

Хто ня здольны прад зьђекам спыніцца –

Панаваць той ня буђе ніколі.

Паэтычны аванґард – клясная рэч, але залішняе паглыбленьне ў даўно перажаваную Эўропай плынь дэдаізма (калі раманы стваралі адвольнай нарэзкай ґазэт, наклееных на аркуш) можа любога прывесьці ў татальны айчынны зануђізм, калі паэт ня можа зьђівіць ні рыфмамі, ні зыркасьцю мэтафар, ні глыбінёй сэнсу, ні стройнасьцю формы, чым поўняцца акурат ва ўсіх не зусім вольных краінах літаратурныя часопісы, песенны радыёэтэр, бо ім аднялі права панаваньня духам. Хай бы ў Беланогай і душа засталася белай, бо хворая Беларусь чакае лекара, а ня блазна, каб усьміхнуцца жыцьцю.