Асноўнай тэмай дадзенага нумара «ARCHE» стала Гародня як цэнтр прыцягнення. Геаграфічнае становішча дало магчымасць гораду быць важным адміністрацыйным цэнтрам на працягу стагоддзяў. Адпаведна Гародня паўплывала на рэгіён, стала месцам гістарычных падзей, істотных не толькі для Гарадзеншчыны, але і для краіны. Артыкулы нумара ахопліваюць перыяд ад Сярэднявечча да сучаснасці, дадаючы ў агульную скарбонку новыя веды па гісторыі Гародні і Гарадзеншчыны ў сферы палітыкі, архітэктуры, культуры, эканомікі і інш. Сярод аўтараў нумара – Алег Ліцкевіч, Наталля Сліж, Вячаслаў Швед, Андрэй Кіштымаў, Андрэй Вашкевіч, Таццяна Касатая і іншыя беларускія, польскія і расійскія даследчыкі.

Змест

Наталля Сліж. Гародня як цэнтр прыцягнення. Прадмова . 6

Алег Ліцкевіч. Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII—XIV стст. Сухапутныя і водныя камунікацыі, населеныя пункты, этнаканфесійны склад і міграцыі насельніцтва . 8

Агульныя заўвагі . 9

Гандлёвы шлях з Прусіі і Мазовіі на Валынь і Гародню . 10

Ваенная дарога з Гарадзенскага рэгіёна на Мазовію і Прусію . 12

Ваенны і гандлёвы сухапутны шлях з Гародні на захад у сістэме міжнародных транспартных  камунікацый ВКЛ . 15

Унутраныя дарогі Гарадзенскага рэгіёна: разгляд матэрыялаў «Die Littauischen Wegeberichte» . 16

Хуткасць перамяшчэння па сухапутных шляхах . 28

Водныя камунікацыі. 28

Забудова і прыблізная колькасць насельніцтва Гародні ў XIV ст.. 33

Сетка населеных пунктаў Гарадзенскага рэгіёна ў адпаведнасці з межамі другой паловы XIV ст. . 40

Этнаканфесійны склад і міграцыі насельніцтва . 45

Палонныя з Гарадзенскага рэгіёна ў Прусіі . 52

Заключэнне . 53

Дадаткі . 55

Сяргей Палехаў. Не толькі Гарадзенская унія. Палітыка вялікага князя літоўскага Жыгімонта Кейстутавіча (1432—1440) . 61

Людміла Іванова. Гарадзенскі земскі суд у канцы ХVІ ст. У кантэксце Статутаў Вялікага Княства Літоўскага 1566 і 1588 гг. . 106

Наталля Сліж. Злачынствы і злачынцы ў Гародні ў XVII ст. . 122

Заканадаўчыя крыніцы . 122

Асаблівасці судовага працэсу . 125

Злачынствы . 133

  1. Крадзяжы . 134

2. Злачынствы супраць маёмасці і асобы з выкарыстаннем гвалту . 141

3. Злачынствы супраць жыцця, забойствы . 146

4. Злачынствы супраць маралі (пералюб, згвалтаванне, прастытуцыя) . 151

5. Злачынствы супраць рэлігіі (абкраданне храмаў, чараўніцтва) . 154

6. Нанясенне шкоды рэпутацыі (абразы, няслушныя абвінавачванні, пагрозы, праклёны) . 160

Высновы . 164

Дадатак . 166

Магдалена Уйма. Горадня ў мемуарнай літаратуры XVI—XVIII стст. 183

Мемуары як гістарычная крыніца . 183

Горад . 186

Часы росквіту . 188

Часы ваенных разбурэнняў і гарадзенскіх вальных соймаў . 189

Бурлівае XVIII стагоддзе . 196

Кацярына Дзянісава. Інскрыпцыі ў гарадзенскім касцёле Адшукання Святога Крыжа . 201

Дзмітрый Віцько. Да пытання пра выгляд Верхняга замка ў Горадні часоў Вітаўта. Заўвагі да варыянту рэканструкцыі Міколы Волкава . 213

Аляксандра Зёбер. Інвентар Гарадзенскага палаца 1750 года . 235

Анджэй Страйноўскі. Скліканне першага пры Станіславу Аўгусту Панятоўскім сойма ў Горадні ў 1784 годзе . 251

 Палітычная сітуацыя перад соймам 1784 г. . 253

Выбар месца пасяджэнняў у Горадні . 259

Мэты сойма і пасольскія соймікі . 263

Афармленне сойма . 267

Праверка мандатаў і выбары маршалка . 267 Меркаванні адносна спраўнасці маршалка Хамінскага . 270

Працэдурныя справы ў пачатку сойма . 272

Вячаслаў Швед. Гродзенскія адрасы паўстання 1863—1864 гг. . 275

Андрэй Кіштымаў. Нёманскі «Тытанік»: віціны на водных шляхах Беларусі . 305

Андрэй Вашкевіч, Таццяна Казак. Лісты з горада, якога няма . 328

  Юзаф Мацкевіч. Чатыры дні ў Гродне Прагулка на знешняй паверхні горада . 329

Агнём і нажом. Хрысціянін, які забіў . 336

Дзве цырульні . 338

«Не трымаем віленскіх газет» . 340

Праслаўленне рэстарана . 340

Зварот купцоў . 341

Яўрэі байкатуюць . 342

Злачынства ў навагоднюю ноч . 342

Сонечныя зайчыкі на замкавым паркеце . 343

Супрацоўнік з завулка. У святле старой жырандолі . 348

Гродзенскі тэатр . 351

Таццяна Касатая. Кінатэатры як публічная прастора Гародні ў 1930-я гг. . 354

 Вобраз кінатэатраў у памяці гараджан . 355

Кінатэатр «Святавід» . 361

Высновы . 364

Дадаткі . 366

Віктар Парфёненка. Ахоўнік духу Горада . 371

                                                                             *   *    *    *    *    *    *

Выданне можна замовіць, даслаўшы электронны ліст на адрас dastauka@arche.by. Цана (з улікам дастаўкі) — 79 тыс. рублёў.

Замаўляючы выданне, у полі «Тэма» трэба пазначыць «Гарадзенскі міленіум», а ў лісце падаць свае дакладныя каардынаты: паштовы адрас, індэкс, прозвішча і ініцыялы, тэлефон для камунікацыі. Прапанова дзейнічае толькі на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.