У Гродне з’явіліся кафэ, дзе без клопату можна знайсці вегетарыянскія стравы. Маленькую «харчовую» рэвалюцыю здзейсніў усяго адзін чалавек – «зялёная» актывістка Юлія Каляда. Гэтым яна спрасціла жыццё ўсім «траваедных», а бізнесу паказала незанятую ў Беларусі нішу.

— Мы даўно з сябрамі марылі пра вегетарыянскія кавярні, пра такія месцы ў горадзе, дзе было б поўна страваў без мяса і рыбы. У некаторых установах для вегетарыянцаў падаюць толькі адзін від салаты, адзін від гарніру і што-небудзь з роду «арэшкі да піва». Часам нават складваецца ўражанне, што ўсе гарадзенскія кухары вучыліся ў адным месцы, па адных кніжак па кулінарыі – ніякай разнастайнасці! — Кажа Юлія Каляда. — Калі меню багацейшае, з’яўляецца іншае «але»: даводзіцца марнаваць масу часу, каб адшукаць у ім неабходную страву, а потым яшчэ мучыць роспытамі афіцыянта.

Вось і вырашыла Юля зрабіць першы крок: выбрала некалькі папулярных рэстаранчыкаў рознай цэнавай катэгорыі і прапанавала вось такімі налепкамі адзначыць вегетарыянскія стравы:Тыя рэстаратары, што пагадзіліся, да гэтага часу «трымаюць марку»! На «адмоўнікаў» не ціснула: кожны павінен прыйсці да разумення вегетарыянства свядома і дырэктар, і адміністратар, і шэф-кухар.— Ці можна ваш досвед «растыражаваць» і ў іншых рэгіёнах краіны?

— Вядома! Тут важна памятаць: многае залежыць нават не ад уладальнікаў кафэ і рэстаранаў, а ад актыўнасці саміх вегетарыянцаў. У маленькіх гарадах «зялёныя» адзнакі ў меню могуць з’явіцца яшчэ раней, чым у абласных цэнтрах.— Не варта чакаць цуду. Ідзіце ў мясцовыя ўстановы і прапануйце пашырыць меню стравамі без мяса, пазначыць існуючыя і гэтак далей. Актыўны вегетарыянец – сыты вегетарыянец! — Заклікае Юля. — А калі сёння адміністратар ўстановы не прыняў вашую ідэю, зайдзіце праз паўгады. Магчыма, ён «саспее» або на яго месцы будзе ўжо іншы, больш уважлівы да кліентаў, больш абазнаны ў рэстаранным бізнэсе …«Антымясное» меню – добры брэнд

— Ці можа «азеляненне» меню стаць перавагай рэстарана ў нашай краіне?

— Гісторыяў, калі вегетарыянцы і веганы (людзі, якія адмовіліся ад усіх прадуктаў жывёльнага паходжання) застаюцца галоднымі, збянтэжанымі або пакрыўджанымі пасля наведвання беларускіх кафэ і рэстаранаў, мноства. Менавіта таму ў рэстараны, якія маюць вегг-меню, яны пойдуць з задавальненнем.

Стравы без мяса таксама карыстаюцца попытам у вернікаў, якія выконваюць пост, у людзей, якія не жадаюць пастаянна есці тлустую ежу. У Гродна прыязджае мноства турыстаў з Захаду, не выключана, што сярод іх ёсць вегетарыянцы, бо ў Еўропе ідэя этычнага і экалагічнага харчавання распаўсюджаная нашмат шырэй, чым у нас.

— Тады, можа, мае сэнс адкрываць рэстараны і кафэ для тых, хто адмовіўся ад мяса?

— Шмат хто са мной не пагаджаецца, але я лічу, што адчыняць такія ўстановы пакуль не варта ні ў Гродне, ні нават у Мінску. У Беларусі гэта нерэнтабельная справа. Вег-кафэ пакуль яшчэ не прыцягне дастатковую колькасць кліентаў, бізнэс не будзе акупляцца. Лепш папрацаваць з ужо папулярнымі рэстаранамі, кафэ, закусачнымі і іншымі ўстановамі грамадскага харчавання. Тая ж тэма вегетарыянскай маркіроўкі можа «падшпіліць» уладальнікаў зрабіць меню больш разнастайнымі, стане новым рэкламным ходам або нават яго галоўнай «фішкай». Бо можна ладзіць Дні вегетарыянскай кухні, прапаноўваць кліентам фірмовыя стравы без мяса …«Я – не іншапланетная істота …»

— Ці даводзілася табе асабіста сутыкацца ў месцах грамадскага харчавання з якой-небудзь этычнай дыскрымінацыяй тыпу «а, вы гэтыя, ненармальныя»?

— Важна разумець, што вегетарыянец – гэта не іншапланетнае істота! Гэта зямлянін, які проста хоча есці суп, піцу ці салату без мяса. Прычыны такой «антымясной» дыеты могуць быць розныя: экалагічныя, этычныя ці звязаныя са здароўем. Да гэтага трэба прывыкнуць і афіцыянтам, і работнікам сталовак. Да гэтага часу яны ўваходзяць у ступар, калі пытаеш стравы без мяса і рыбы. Некаторыя прапануюць мяса «дастаць», «ня есці», «аддаць іншаму». Выступаючы з прапановай маркіроўкі вег-страваў, мы разлічвалі і на тое, што зможам змяніць стаўленне абслугоўваючага персаналу да кліентаў. Бо зараз вегетарыянства стала часткай іх работы.

— Ці цяжка выжыць вегетарыянцаў у беларускіх умовах?

— Я думаю, у гэтым свеце вегетарыянцам наогул жыць прасцей, чым мясаедам. Мы больш душэўныя, ці што, хоць бы таму, што праз нас не пакутуюць жывёлы.

Што ж тычыцца разнастайнасці прадуктаў у крамах, то яе няма. Некаторыя прадукты даводзіцца прывозіць з Расіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Беларускіх вегетарыянцаў турбуе, што на прылаўках мала сыру без сычужнага ферменту (выцяжка са страўніка цяляці), тое, што ў ёгурты дадаюць жэлацін (гатуецца са злучальнай тканкі жывёл). І, паверце, моцна памыляюцца тыя, хто ўпэўнены, што з мяса можна прыгатаваць значна больш страваў, чым з гародніны, садавіны, арэхаў, бабовых, круп і зеляніны!

І вось яшчэ праблема: у нас цяжка знайсці якасны нескураны абутак, касметыку, якая не выпрабоўвалася на жывёлах.

— Якія тады праблемы ў вегетарыянцаў ў Еўропе?

— У Еўропе больш веганаў чым вегетарыянцаў у Беларусі. Яны не ядуць нават сыр, малако, мёд і многія іншыя прадукты жывёльнага паходжання. Могуць сабе дазволіць – у адрозненне ад нас, у іх няма дэфіцыту садавіны і гародніны. Яны ня носяць не толькі скураныя і футравыя вырабы, але нават ваўняныя, бо лічаць, што для іх вырабу эксплуатуюцца жывёлы. Як бачым, праблемы ў іх «вышэй»: яны заклапочаныя этычнай вытворчасцю.

У Польшчы, Літве і нават у Расіі вегетарыянства даўно перарасло ў масавую культуру: там ёсць крамы з этычным адзеннем і абуткам, вегетарыянскія рэстараны, ёсць арганізацыі, якія прасоўваюць этычныя прынцыпы і правы жывёл. У іх гэта ёсць ужо сёння, у нас будзе заўтра або паслязаўтра.